على اصغر شميم
275
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
دولت ايران بپردازد . ضمنا شركت موظف بود كه معادن متعلق به اشخاص را قبلا از صاحبان آنها خريدارى كند و نيز براى هر هزار پوت ( 16500 كيلو ) سنگ معدنى خام كه به خارج حمل كند ، 5 / 2 منات ( تقريبا 15 قران ) و براى حمل همين مقدار زغالسنگ پنج منات ( سه تومان ) به دولت ايران بپردازد . شرايط ديگر امتيازنامه از اين قرار بود : 1 - شركت حق دارد در حوزهى امتياز خود راههايى را كه براى بهرهبردارى از معادن لازم است ، بسازد . 2 - شركت مىتواند براى رفع احتياجات خود به قدر لزوم از چوب و هيزم جنگلهاى محلى بلاعوض استفاده كند . 3 - شركت مكلف بود كه از تاريخ اول مارس 1899 ميلادى ( اول ذيقعده 1316 قمرى ) حداكثر تا ده سال تجسسات علمى براى تعيين محل و نوع معادن حوزهى امتياز خود را انجام دهد . ولى چون در سال 1327 قمرى ، مدت ده سال مهلت سرآمد و تجسسات شركت پايان نيافت ، از دولت ايران تقاضاى تمديد مهلت نمود و دولت مهلت مقرر را سه سال تمديد كرد و شركت روسى در اين مدت هشت نوع معدن در 75 نقطه از حوزهى امتياز را كشف و بهرهبردارى از آنها را آغاز كرد « 1 » . شيلات امتياز انحصار صيد ماهى در آبهاى ايران در درياى خزر چنانكه در فصل دوازدهم گفته شد ، از طرف ناصر الدين شاه به يكى از اتباع روسيه به نام ليانازوف و برادران او داده شد .
--> ( 1 ) - « نواحى قراجهداغ معادن بسيار دارد و در زمانهاى سابق هم در استخراج آن معادن اقداماتى چند به عمل آمده است . از آن جمله در سال 1234 ( قمرى ) عباس ميرزاى نايب السلطنه يك نفر معدنشناس انگليسى را كه Capitaine Monteith نام داشت مأمور نمود كه در خصوص معادن آذربايجان تحقيقاتى به عمل آورد و نتيجهى آن را به نظر نايب السلطنه برساند . مشار اليه پس از امتحاناتى چند يقين حاصل نمود كه معادل بسيار پرپشتى در دمبره در جلوى رود ارس و مسارود واقع است و هم وى گفته كه هيچ كجاى دنيا گمان نمىرود به اندازهى كوههاى قراجهداغ آهن داشته باشد و در اين ناحيه در مسافت چندين فرسخ به نظر مىآيد كه زمين سرتاسر از آهن باشد . بعدها در سال 1252 ( قمرى ) لندزى ( ليندسه H . Brthume Lindsay ) سابق الذكر دستگاه نجار و كارگرهاى ماهر و سرمايهى زياد از انگليس آورد كه معادن قراجهداغ را استخراج نمايد ولى نتيجهى مطلوب به دست نيامد . ( از كتاب گنج شايگان ) .